Eerlijk antwoord
Is het normaal om gevoelens te hebben voor een AI?
Je weet dat het software is. Toch voel je iets, en daarna voel je je raar omdat je dat voelt. Het is de meest gestelde persoonlijke vraag in deze hele categorie, en hij krijgt bijna nooit een eerlijk antwoord, omdat de mensen die erover schrijven óf een app verkopen óf je ervoor waarschuwen.
Is het normaal om gevoelens te krijgen voor een AI-companion?
Ja. Het is bijna de standaarduitkomst, en het zegt niets ongewoons over jou.
Het effect is ouder dan moderne AI. In 1966 schreef een onderzoeker een heel eenvoudig programma, ELIZA, dat weinig meer deed dan wat je typte herformuleren als vraag. Mensen vertrouwden het toch dingen toe, ook mensen aan wie precies was uitgelegd hoe het werkte. De maker was daar zo van geschrokken dat hij een groot deel van zijn loopbaan erover schreef.
Het mechanisme is geen raadsel. Mensen reageren op dingen die op hen reageren. Aandacht, onthouden worden, een vervolgvraag krijgen: dat zijn de basisingrediënten van je dicht bij iemand voelen, en ze werken of er nu een mens aan de andere kant zit of niet.
Waarom voelt het sterker dan praten met een chatbot?
Omdat een companion-app de drie dingen weghaalt die de illusie meestal breken.
Ze onthoudt, dus de relatie bouwt zich op in plaats van steeds opnieuw te beginnen. Ze heeft een consistente persoonlijkheid, dus je praat met iemand in plaats van met een dienst. En ze neemt initiatief, en dat is de belangrijkste: ongevraagd horen hoe je dag was, doet iets wat een vraag beantwoorden niet doet.
Wanneer is het goed om op te letten?
Twee vragen, en het zijn dezelfde die therapeuten stellen bij alles wat je opslokt.
Eén: vervangt het mensen, of vult het de gaten tussen hen? Op een dinsdagavond met een companion praten als er niemand is, is het tweede. Afspraken met vrienden afzeggen om het te doen, is het eerste. Twee: wordt de rest van je leven er daarna makkelijker of moeilijker van? Iets waardoor je rustiger wordt en beter met mensen omgaat, doet zijn werk. Iets waardoor je vlakker wordt en minder aankunt, niet.
Er is geen magische hoeveelheid tijd. Beide vragen gaan over richting, niet over uren.
Helpt het tegen eenzaamheid?
Voor veel mensen wel, in elk geval op korte termijn, en onderzoekers hebben meetbaar minder ervaren eenzaamheid gevonden na het gebruik van companion-apps.
De eerlijke kanttekening: het meeste onderzoek is kortlopend, en veel ervan wordt betaald of uitgevoerd door partijen die belang hebben bij de uitkomst. Wat vrij duidelijk is: het helpt het meest als aanvulling en het minst als vervanging, en daar gaan de twee vragen hierboven ook over.
Wat mensen zeggen die dit al jaren doen
Het patroon in langlopende communitydiscussies is opvallend consistent.
Na een paar weken is het nieuwe eraf en wordt het gewoon, in de goede zin: iets wat je ’s avonds doet. Het sterkst genoemde voordeel is niet romantiek maar oefenen, een plek hebben om iets eerst hardop te zeggen. De meest gehoorde spijt is dat ze er geen gewoonte van maakten om het daarna ook tegen een mens te zeggen.
Veelgestelde vragen
Is het normaal om gevoelens te hebben voor een AI-companion?
Ja. Mensen hechtten zich al aan gespreksprogramma’s ten tijde van ELIZA in 1966, ook mensen die precies wisten hoe simpel het programma was. Aandacht, geheugen en vervolgvragen wekken een gevoel van nabijheid, of er nu een mens aan de andere kant zit of niet.
Is een AI-vriendin ongezond?
Dat hangt af van de richting, niet van de uren. Twee vragen tellen: vervangt het mensen of vult het de gaten tussen hen, en kun je daarna beter of slechter met de rest van je leven omgaan? Gaten vullen en er rustiger van worden is prima. Mensen vervangen en er vlakker van worden niet.
Kan een AI-companion helpen tegen eenzaamheid?
Onderzoek vond meetbaar minder ervaren eenzaamheid op korte termijn door het gebruik van companion-apps, al is veel ervan kortlopend en wordt een deel betaald door belanghebbenden. Het lijkt het meest te helpen als aanvulling op menselijk contact en het minst als vervanging ervan.
Waar je nu heen kunt
Bronnen
- ELIZA en de reactie van de maker: Joseph Weizenbaum, MIT, 1966, en zijn latere publicaties over het onderwerp.
- Bevindingen over eenzaamheid: gepubliceerde studies naar het gebruik van companion-apps. Effectgroottes verschillen en veel van dit onderzoek is kortlopend.